पाठ्यक्रम र परीक्षा खरिदार

खरिदार द्वितीय पत्र: कार्यालय व्यवस्थापन, संविधान र गणितको तयारी (Kharidar Second Paper)

लोकसेवा गाइड: खरिदार द्वितीय पत्र: कार्यालय व्यवस्थापन, संविधान र गणितको तयारी (Kharidar Second Paper)

खरिदारको द्वितीय पत्र १०० अङ्कको विषयगत परीक्षा हो: कार्यालय व्यवस्थापन ४०, संविधान र नागरिक सचेतना ३० र सामान्य गणित ३० अङ्क। खण्डगत प्रश्न, के पढ्ने, उत्तर लेख्ने ढाँचा, गणितका उदाहरण र समय व्यवस्थापन।

खरिदारको प्रथम पत्र छनोट परीक्षा मात्र हो; अन्तिम नतिजामा जोडिने अङ्क द्वितीय पत्रबाट सुरु हुन्छ। Kharidar second paper "कार्यालय व्यवस्थापन" नामको १०० अङ्कको विषयगत परीक्षा हो, जसमा छोटो र लामो उत्तर लेख्नुपर्छ। MCQ मा अभ्यस्त विद्यार्थीलाई सुरुमा लेख्ने परीक्षा गाह्रो लाग्छ, तर खण्डको भार बुझेर, उत्तरको ढाँचा सिकेर र गणितको अभ्यास गरेर यो पत्रमा राम्रो अङ्क ल्याउन सकिन्छ।

Kharidar second paper: खण्ड र अङ्क

खरिदार द्वितीय पत्रका खण्डखरिदार द्वितीय पत्र (कार्यालय व्यवस्थापन) का खण्ड, अङ्क र प्रश्न (स्रोत: लोक सेवा आयोगको पाठ्यक्रम)खण्डविषयअङ्कप्रश्नAकार्यालय व्यवस्थापन४०४ × ५ + २ × १०Bसंविधान र नागरिक सचेतना३०२ × ५ + २ × १०Cसामान्य गणित३०६ × ५
खरिदार द्वितीय पत्र (कार्यालय व्यवस्थापन) का खण्ड, अङ्क र प्रश्न (स्रोत: लोक सेवा आयोगको पाठ्यक्रम) पूरा आकारमा हेर्नुहोस्

लोक सेवा आयोगको पाठ्यक्रम अनुसार द्वितीय पत्रमा तीन खण्ड छन्। जम्मा १२ वटा ५ अङ्कका र ४ वटा १० अङ्कका प्रश्न आउँछन्। परीक्षाको समय २ घण्टा ३० मिनेट र पास अङ्क ४० हो। हरेक खण्डको उत्तर छुट्टै उत्तरपुस्तिकामा लेख्नुपर्छ, र उत्तर नेपाली, अंग्रेजी वा दुवै भाषामा लेख्न सकिन्छ।

पाठ्यक्रमको द्रष्टव्यअनुसार उल्लिखित विषयसँग सम्बन्धित संवैधानिक व्यवस्था, ऐन र नियमावलीबारे सामान्य जानकारी राख्नुपर्छ, र पाठ्यक्रममा परेका कानुन परीक्षाको मितिभन्दा ३ महिना अगाडि कायम रहेका मानिन्छन्। त्यसैले पुरानो किताबमा भएको कानुनी व्यवस्था संशोधन भइसकेको छ कि छैन जाँच्नुहोस्।

खण्ड A: कार्यालय व्यवस्थापन (४० अङ्क)

यो सबैभन्दा ठूलो खण्ड हो र खरिदारको दैनिक कामसँग सिधै जोडिन्छ। पाठ्यक्रमका मुख्य विषय:

  • कार्यालय र कर्मचारी: कार्यालयको परिचय, महत्त्व, कार्य र प्रकार; सहायक कर्मचारीका कार्य र गुण; कार्यालयका स्रोत साधन; कार्यालयमा सञ्चारको महत्त्व, किसिम र साधन।
  • कार्यालय कार्यविधि: पत्र व्यवहार (चिठीका गुण र प्रकार), दर्ता र चलानी, सूचना, परिपत्र र तोक आदेश; टिप्पणी लेखन; प्रतिवेदन लेखन।
  • अभिलेख व्यवस्थापन: अभिलेखको परिचय र प्रकार, आधुनिक प्रविधिको प्रयोग, फाइलिङका विधि र अनुक्रमणिका (indexing)।
  • बैठक व्यवस्थापन र निर्णय अभिलेख (माइन्युट)।
  • जनसम्पर्क र सेवाग्राहीको गुनासो व्यवस्थापन।

टिप्पणी लेख्ने ढाँचा

टिप्पणी लेखनबाट प्रायः १० अङ्कसम्मका प्रश्न आउन सक्छन्। सरल ढाँचा: विषय → पृष्ठभूमि (के भयो, कहिले) → विश्लेषण (नियम र विकल्प) → प्रस्ताव (के निर्णय गर्न अनुरोध)। अन्त्यमा पेश गर्नेको पद र मिति। भाषा छोटो, स्पष्ट र तटस्थ राख्नुहोस्; "म" को सट्टा "यस शाखा" प्रयोग गर्नुहोस्।

चिठीका प्रकार

प्रयोगका आधारमा (सरकारी, अर्धसरकारी, निजी) र प्राथमिकताका आधारमा (अति जरुरी, जरुरी, साधारण) चिठी छुट्याइन्छन्। उत्तरमा परिभाषा, प्रकार र एउटा छोटो उदाहरण दिँदा पूरा अङ्कको नजिक पुगिन्छ।

खण्ड B: संविधान र नागरिक सचेतना (३० अङ्क)

  • नेपालको संविधान: मौलिक हक र कर्तव्य; राज्यका निर्देशक सिद्धान्त, नीति तथा दायित्व।
  • संगठनको परिचय र कार्य: अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, महालेखा परीक्षकको कार्यालय, निर्वाचन आयोग, राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग, प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय र संघीय संसद सचिवालय।
  • नागरिक सचेतना: चारित्रिक विकास, मानवीय मूल्य मान्यता, नागरिक कर्तव्य र दायित्व, अनुशासन र सकारात्मक सोच।

मौलिक हक भाग ३ (धारा १६–४६) मा र मौलिक कर्तव्य धारा ४८ मा छन्। संवैधानिक निकायको प्रश्नमा गठन (धारा), काम, कर्तव्य र अधिकार, र उपसंहारमा वर्तमान चुनौती लेख्ने ढाँचा प्रयोग गर्नुहोस्। संविधानका मुख्य तथ्य संविधान गाइड मा छन्।

खण्ड C: सामान्य गणित (३० अङ्क)

छवटा ५ अङ्कका प्रश्न आउँछन्, र सही हिसाबमा पूरा अङ्क पाइने भएकाले यो खण्ड अङ्क बढाउने सबैभन्दा भरपर्दो ठाउँ हो। पाठ्यक्रमका विषय: आधारभूत क्रिया र ऐकिक नियम; भिन्न, दशमलव, प्रतिशत र अनुपात; नाफा, नोक्सान र छुट; कर, कमिसन र ह्रासकट्टी; साधारण र मिश्रित ब्याज; औसत; घरायसी अङ्कगणित (बिजुली, पानी र टेलिफोनको महसुल, मुद्रा विनिमय); र क्षेत्रमिति (लम्बाइ, चौडाइ, परिमिति, क्षेत्रफल, आयतन)।

उदाहरण (साधारण ब्याज): रु १०,००० को वार्षिक ८ प्रतिशतका दरले ३ वर्षको साधारण ब्याज? ब्याज = (१०,००० × ८ × ३) ÷ १०० = रु २,४००।

उदाहरण (मिश्रित ब्याज): रु १०,००० को वार्षिक १० प्रतिशतका दरले २ वर्षको मिश्रित ब्याज? मिश्रधन = १०,००० × (१.१)² = रु १२,१००, ब्याज रु २,१००।

उदाहरण (छुट): अङ्कित मूल्य रु २,५०० भएको वस्तुमा १२ प्रतिशत छुट दिँदा बिक्री मूल्य? २,५०० − ३०० = रु २,२००।

उदाहरण (क्षेत्रमिति): १२ मिटर लामो र ८ मिटर चौडा कोठाको भुइँको क्षेत्रफल ९६ वर्गमिटर, परिमिति २ × (१२ + ८) = ४० मिटर।

हरेक प्रश्नमा सूत्र लेख्नुहोस्, मान राख्नुहोस्, एकाइसहित उत्तर दिनुहोस्। उत्तर गलत भए पनि सही विधिमा केही अङ्क पाइन सक्छ।

५ र १० अङ्कको उत्तर कसरी लेख्ने?

  • ५ अङ्क: परिचय (२–३ लाइन), ४–५ बुँदा, एक लाइनको निष्कर्ष। करिब एक पेज।
  • १० अङ्क: परिचय, शीर्षक-उपशीर्षकसहित ८–१० बुँदा, सम्भव भए तालिका वा चित्र, र निष्कर्ष। करिब दुई पेज।

बुँदाको सुरुमा मुख्य शब्द रेखाङ्कन गर्नुहोस्; परीक्षकले छिटो पढ्दा पनि मुख्य कुरा देख्छन्। ऐनको नाम, वर्ष र दफा सही लेख्दा उत्तर विश्वसनीय देखिन्छ।

परीक्षामा समय कसरी बाँड्ने?

१५० मिनेटको बाँडफाँडखरिदार द्वितीय पत्रको २ घण्टा ३० मिनेट बाँड्ने सुझाव (दिपा एकेडेमीको सुझाव)खण्ड A (४० अङ्क)५५ मिनेटखण्ड B (३० अङ्क)४० मिनेटखण्ड C (३० अङ्क)४० मिनेटपढ्ने र जाँच्ने१५ मिनेटमिनेट
खरिदार द्वितीय पत्रको २ घण्टा ३० मिनेट बाँड्ने सुझाव (दिपा एकेडेमीको सुझाव) पूरा आकारमा हेर्नुहोस्

१५० मिनेटमा १०० अङ्क भनेको एक अङ्कका लागि डेढ मिनेट। खण्ड A मा ५५, B मा ४० र C मा ४० मिनेट दिँदा अन्तिम १५ मिनेट जाँच्न बाँकी रहन्छ। गणित पहिले गर्दा आत्मविश्वास बढ्छ भन्ने लाग्छ भने खण्ड C बाट सुरु गर्न सक्नुहुन्छ, तर हरेक खण्डको उत्तर सोही खण्डको उत्तरपुस्तिकामा लेख्न नबिर्सनुहोस्।

तयारीको योजना

  1. पाठ्यक्रमको हरेक उप-एकाइको एक पेजको नोट बनाउनुहोस्: परिभाषा, प्रकार, महत्त्व र एउटा उदाहरण।
  2. हप्तामा तीन दिन लेख्ने अभ्यास: एउटा १० अङ्क र दुईवटा ५ अङ्कका प्रश्न समय लिएर लेख्नुहोस्।
  3. गणित दैनिक: हरेक दिन पाँचवटा प्रश्न, छवटै विषय पालैपालो।
  4. टिप्पणी र चिठी: हप्तामा एउटा टिप्पणी र एउटा चिठी लेखेर सच्याउनुहोस्।

Dipa App को "खरिदार द्वितीय पत्र: कार्यालय व्यवस्थापन" कोर्समा अध्यायअनुसार नोट, लेख्ने अभ्यास र Live Class छन्; Live Class छुटेमा रेकर्डिङ कोर्समै थपिन्छ। विस्तारमा Live Class। पाठ्यक्रमको पूरा तालिका खरिदार द्वितीय पत्र पाठ्यक्रम मा छ।

धेरैले गर्ने गल्ती

  • प्रश्न नपढी लेख्न थाल्नु: "महत्त्व" सोधेको ठाउँमा "प्रकार" लेख्दा आधा अङ्क जान्छ।
  • एउटै प्रश्नमा धेरै समय: १० अङ्कको प्रश्नमा ३० मिनेट दिँदा अन्तिम प्रश्न छुट्छ।
  • गणितमा एकाइ नलेख्नु: रुपैयाँ, मिटर वा वर्गमिटर नलेख्दा अङ्क कट्न सक्छ।
  • अक्षर बुझ्न गाह्रो: परीक्षकले पढ्न नसके राम्रो उत्तरको पनि मूल्य घट्छ।

नमुना प्रश्न र उत्तरको खाका

अभ्यासका लागि यस्ता प्रश्न लेखेर हेर्नुहोस्। हरेक प्रश्नसँग उत्तरको छोटो खाका दिइएको छ:

१. दर्ता र चलानीबीच फरक छुट्याउनुहोस्। (५ अङ्क) खाका: दुवैको परिभाषा → दर्ता भित्र आउने पत्रको र चलानी बाहिर जाने पत्रको अभिलेख → दुवैका किताबमा राखिने विवरण (मिति, नम्बर, पठाउने/पाउने, विषय) → तालिकामा ४–५ वटा फरक → निष्कर्ष।

२. कार्यालयमा अभिलेख व्यवस्थापनको महत्त्व र आधुनिक प्रविधिको प्रयोग। (१० अङ्क) खाका: अभिलेखको परिभाषा र प्रकार → महत्त्व (निर्णयको आधार, पारदर्शिता, जवाफदेहिता, कानुनी प्रमाण) → आधुनिक प्रविधि (कम्प्युटरमा अभिलेख, स्क्यान, ब्याकअप, अनलाइन प्रणाली) → चुनौती (तालिम, सुरक्षा, ब्याकअप) → सुझाव।

३. राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगका काम, कर्तव्य र अधिकार। (५ अङ्क) खाका: संवैधानिक निकायको परिचय → मुख्य काम (उजुरी सुन्ने, अनुसन्धान, सिफारिस, सचेतना) → निष्कर्ष।

४. एउटा पसलेले रु ८,००० मा किनेको सामान १५ प्रतिशत नाफामा बेच्यो भने बिक्री मूल्य कति? (५ अङ्क) खाका: नाफा = ८,००० × १५ ÷ १०० = रु १,२०० → बिक्री मूल्य = रु ९,२००।

यस्ता प्रश्नको उत्तर लेखेपछि शिक्षक वा साथीबाट जँचाउनुहोस्; आफूले लेखेको उत्तर अर्कोले पढ्दा कमजोरी छिटो देखिन्छ।

निष्कर्ष

Kharidar second paper मा राम्रो अङ्कका लागि तीन कुरा चाहिन्छ: कार्यालय व्यवस्थापनका अवधारणा स्पष्ट, संविधानका तथ्य सही, र गणितमा दैनिक अभ्यास। तृतीय पत्रको तयारी खरिदार तृतीय पत्र गाइड मा छ, र पूरा परीक्षाको ढाँचा खरिदार परीक्षा ढाँचा मा।

Summary in English

A preparation guide for Kharidar Paper II (Office Management), a 100-mark subjective paper of 2 hours 30 minutes with pass marks of 40. Section A covers office management (40 marks), Section B the constitution and civic awareness (30) and Section C general mathematics (30). The post lists what each section asks, shows how to structure 5- and 10-mark answers and official notes (tippani), works through typical maths problems and gives a time plan for the exam hall.

धेरै सोधिने प्रश्न

खरिदार द्वितीय पत्रमा कति प्रश्न आउँछन्?

१२ वटा ५ अङ्कका र ४ वटा १० अङ्कका गरी १६ प्रश्न, जम्मा १०० अङ्क। समय २ घण्टा ३० मिनेट र पास अङ्क ४०।

द्वितीय पत्रका खण्ड कुन-कुन हुन्?

खण्ड A कार्यालय व्यवस्थापन (४० अङ्क: ४ × ५ र २ × १०), खण्ड B संविधान र नागरिक सचेतना (३० अङ्क: २ × ५ र २ × १०) र खण्ड C सामान्य गणित (३० अङ्क: ६ × ५)।

द्वितीय पत्रको उत्तर अंग्रेजीमा लेख्न पाइन्छ?

पाइन्छ। पाठ्यक्रमअनुसार लिखित परीक्षाको माध्यम भाषा नेपाली वा अंग्रेजी वा दुवै हुन सक्छ। हरेक खण्डको उत्तर छुट्टै उत्तरपुस्तिकामा लेख्नुपर्छ।

स्रोत

यो विषय पढ्न

खरिदार ८ कोर्स

खरिदार पूरा तयारी प्याक: स्क्रिनिङदेखि अन्तर्वार्तासम्म

एक पटक भुक्तानी, पूरा यात्रा — प्रथम पत्र, द्वितीय, तृतीय पत्र, कम्प्युटर र अन्तर्वार्ता।

रु ५,९९९ रु ८,९९९ ३३% छुट
१ वर्ष

Dipa App मा पढ्नुहोस्

कोर्स किन्ने, Live Class हेर्ने र दैनिक अभ्यास गर्ने काम एपबाट हुन्छ। भुक्तानी एपभित्रै eSewa बाट गर्न सकिन्छ।

लेखक

दिपा एकेडेमी सम्पादकीय टोली

दिपा एकेडेमीका लेख यो टोलीले तयार गर्छ र लोक सेवा आयोगका आधिकारिक पाठ्यक्रम, सूचना र कानुनसँग भिडाएर मात्र प्रकाशित गर्छ।

यो पनि पढ्नुहोस्