नासु तृतीय पत्र: सेवा-समूहअनुसार फरक पत्रको तयारी (Nasu Third Paper)
नायब सुब्बाको तृतीय पत्र सेवा-समूहअनुसार फरक हुन्छ। सामान्य प्रशासन र संसद, लेखा र लेखापरीक्षण, राजस्व, न्याय र परराष्ट्र समूहका खण्ड र अङ्क, सामान्य प्रशासनको विस्तृत विषय, समूह छान्दा ध्यान दिनुपर्ने कुरा र तयारीको योजना।
नायब सुब्बाको लिखित परीक्षामा तृतीय पत्र मात्र यस्तो पत्र हो जुन सेवा-समूहअनुसार फरक हुन्छ। सामान्य प्रशासनमा दरखास्त दिने र लेखा समूहमा दरखास्त दिनेले फरक पत्र लेख्छन्। त्यसैले Nasu third paper को तयारी सुरु गर्नुअघि आफू कुन सेवा-समूहमा प्रतिस्पर्धा गर्दै हुनुहुन्छ भन्ने स्पष्ट हुनुपर्छ। यो लेखमा समूहअनुसार खण्ड र अङ्क, सबैभन्दा धेरै उम्मेदवार हुने सामान्य प्रशासनको विस्तृत विषय, र तयारीको योजना छ।
Nasu third paper: पाँच सेवा-समूह
लोक सेवा आयोगको परीक्षा योजना अनुसार तृतीय पत्र "सेवा-समूह सम्बन्धी" विषय हो: १०० अङ्क, पास अङ्क ४०, समय २ घण्टा ३० मिनेट, छोटो र लामो उत्तर। प्रश्नको संख्या र अङ्क सम्बन्धित पाठ्यवस्तुमा दिइएअनुसार हुन्छ। तृतीय पत्रको पाठ्यक्रम मा यी समूह छन्:
- नेपाल प्रशासन सेवा, सामान्य प्रशासन समूह र नेपाल संसद सेवा, सामान्य प्रशासन समूह (एउटै पत्र)।
- नेपाल प्रशासन सेवा, लेखा समूह र लेखापरीक्षण सेवा।
- नेपाल प्रशासन सेवा, राजस्व समूह।
- नेपाल न्याय सेवा: न्याय, कानुन र सरकारी वकील समूह।
- नेपाल परराष्ट्र सेवा: अंग्रेजी भाषा र कूटनीतिक विषय; यसको माध्यम भाषा अंग्रेजी मात्र।
सामान्य प्रशासन र संसद सेवाको तृतीय पत्र
खण्ड A: कार्यालय सञ्चालन र संगठनात्मक व्यवहार (३५ अङ्क)
दर्ता, चलानी, फाइलिङ र पत्रव्यवहार; टिप्पणी, प्रस्ताव र प्रतिवेदन लेखन; जनसम्पर्क र सेवाग्राही गुनासो व्यवस्थापन; बैठक व्यवस्थापन र निर्णय (माइन्युट) लेखन; गोष्ठी, कार्यशाला र सेमिनार व्यवस्थापन; अभिलेख व्यवस्थापन; मासिक र वार्षिक प्रगति; जिन्सी स्रेस्ता, माग फाराम, खरिद आदेश, दाखिला रिपोर्ट र जिन्सी खाता; कार्य विवरण र अधिकार प्रत्यायोजन; कार्यालय निरीक्षण र अनुगमन; प्रशासकीय कार्य फर्छ्योट; र संगठनात्मक मान्यता (norm) र मर्यादा प्रणाली (status system)।
खण्ड B: प्रशासन तथा व्यवस्थापन (३५ अङ्क)
सार्वजनिक प्रशासनको परिचय, उद्देश्य र कार्य; सार्वजनिक प्रशासन र विकास प्रशासन; निजामती कर्मचारीको नियुक्ति, काज, सरुवा, बढुवा, बिदा, आचरण, अवकाश र विभागीय सजाय; संगठनको परिचय, स्वरूप र आधार; अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, महालेखा परीक्षकको कार्यालय, प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय र संघीय संसद सचिवालयको परिचय र कार्य; व्यवस्थापनको अवधारणा र कार्य; नेतृत्व, निर्णय, उत्प्रेरणा र मनोबल; नियन्त्रण र समन्वय; समूह गतिशीलता; संगठनात्मक परिवर्तन र विकास; र समय व्यवस्थापन।
खण्ड C: सार्वजनिक सेवा व्यवस्थापनसम्बन्धी कानुनी व्यवस्था (३० अङ्क)
नेपाल सरकारको कार्य विभाजन नियमावली; स्थानीय सरकार सञ्चालनसम्बन्धी कानुन; स्थानीय प्रशासन ऐन, २०२८; सुशासन (व्यवस्थापन तथा सञ्चालन) ऐन, २०६४; सार्वजनिक खरिद; सूचनाको हक; आर्थिक कार्यविधि तथा वित्तीय उत्तरदायित्व; विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन; सम्पत्ति शुद्धीकरण (मनी लाउन्डरिङ) निवारण; र संघीय संसद सचिवालयसम्बन्धी ऐन, २०६४ तथा कर्मचारी प्रशासन नियमावली, २०६५।
अन्य समूहको सार
- लेखा र लेखापरीक्षण: आर्थिक प्रशासन (३०), सार्वजनिक खरिद, जिन्सी र राजस्व-धरौटी स्रेस्ता (३०), र लेखापरीक्षण प्रणाली र लेखासम्बन्धी कानुन (४०)। यहाँ खण्ड C ४० अङ्कको छ (६ × ५ र १ × १०)।
- राजस्व: नेपालको अर्थव्यवस्था (३५), राजस्व प्रशासन र कानुनी व्यवस्था (३५), र राजस्व प्रशासन र वित्तीय क्षेत्र (३०)।
- न्याय: कानुनसम्बन्धी सामान्य जानकारी (३०), न्याय प्रशासन (४०) र अपराध अनुसन्धान, अभियोजन र सरकारी वकील (३०)।
- परराष्ट्र: English Language (४०), अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध, कूटनीति, अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र सन्धि, संयुक्त राष्ट्रसंघ, क्षेत्रीय सहयोग र अल्पविकसित तथा भूपरिवेष्ठित देश (३०), र विदेश नीति, कूटनीतिक तथा कन्सुलर कार्य र कूटनीतिक शब्दावली (३०)।
हरेक समूहको विस्तृत उप-एकाइ नायब सुब्बा तृतीय पत्र पाठ्यक्रम र आयोगको आधिकारिक PDF मा छ।
समूह छान्दा ध्यान दिनुपर्ने कुरा
संयुक्त परीक्षामा एउटै प्रथम र द्वितीय पत्रबाट धेरै समूहमा प्रतिस्पर्धा गर्न सकिन्छ, तर तृतीय पत्र समूहअनुसार छुट्टै लेख्नुपर्छ। आयोगको पछिल्लो विज्ञापनका सर्तअनुसार संयुक्त परीक्षा र समावेशी समूहसहितका विज्ञापनमा दरखास्त दिन चाहेका सबै सेवा-समूह र समावेशी समूहका लागि एकैसाथ दरखास्त दिनुपर्छ, र थप सेवा वा समूहका लागि थप दस्तुर लाग्न सक्छ। आफ्नो विज्ञापनमा यो व्यवस्था हेर्नुहोस्।
समूह छान्दा तीन कुरा सोच्नुहोस्: आफ्नो शैक्षिक पृष्ठभूमि (लेखा वा कानुन पढेको भए सम्बन्धित समूह सजिलो), विज्ञापित पदको संख्या, र तयारीका लागि उपलब्ध समय। धेरै समूहमा दरखास्त दिँदा हरेकको तृतीय पत्र तयार गर्नुपर्छ, जसले समय बाँडिन्छ।
तयारीको योजना (सामान्य प्रशासन)
- हप्ता १–२: खण्ड A: कार्यालय कार्यविधि, टिप्पणी र माइन्युट लेखनको अभ्यास।
- हप्ता ३–४: खण्ड B: व्यवस्थापनका अवधारणा र संवैधानिक निकायको परिचय।
- हप्ता ५–६: खण्ड C: तोकिएका ऐनका मुख्य व्यवस्था; हरेक ऐनको एक पेजको सार।
- हप्ता ७ देखि: हप्तामा दुई पूरा प्रश्नपत्र समय लिएर।
तृतीय पत्र र द्वितीय पत्रका धेरै विषय (निजामती सेवा, सुशासन, सूचनाको हक, कार्यालय व्यवस्थापन) एकअर्कासँग मिल्छन्। दुवै पत्र सँगै पढ्दा दोहोरो समय बच्छ; द्वितीय पत्रको तयारी नासु द्वितीय पत्र गाइड मा छ।
Dipa App को "नायब सुब्बा तृतीय पत्र: सामान्य प्रशासन र संसद सेवा" कोर्समा खण्डअनुसार नोट, लेख्ने अभ्यास र Live Class छन्, र Live Class छुटेमा रेकर्डिङ कोर्समै थपिन्छ; विस्तारमा Live Class।
उत्तर लेख्ने सुझाव
- व्यवस्थापनका सिद्धान्त: परिभाषा, विशेषता, नेपालको सरकारी कार्यालयमा प्रयोगको उदाहरण र चुनौती।
- कानुनी प्रश्न: ऐनको नाम र वर्ष सही; मुख्य व्यवस्था बुँदामा; कार्यान्वयनका समस्या र सुझाव।
- कार्यालय कार्यविधि: प्रक्रिया क्रमबद्ध (१, २, ३...) र सम्भव भए सानो नमुना (जस्तै माइन्युटको ढाँचा)।
धेरैले गर्ने गल्ती
- अर्को समूहको सामग्री पढ्नु: बजारका किताबमा फरक समूहका विषय मिसिएका हुन सक्छन्; आफ्नो समूहको पाठ्यक्रमसँग मिलाएर मात्र पढ्नुहोस्।
- खण्ड C का कानुन अन्तिममा राख्नु: ऐन धेरै भएकाले अन्तिम हप्तामा सकिँदैनन्।
- सैद्धान्तिक उत्तर मात्र: नेपालको उदाहरण नहुँदा उत्तर कमजोर देखिन्छ।
अभ्यासका लागि नमुना प्रश्न (सामान्य प्रशासन)
- टिप्पणी र प्रस्तावबीचको फरक लेख्नुहोस्। (५)
- बैठकको निर्णय (माइन्युट) लेख्दा ध्यान दिनुपर्ने कुरा। (५)
- अधिकार प्रत्यायोजनको अर्थ, आवश्यकता र सीमा। (५)
- सार्वजनिक प्रशासन र विकास प्रशासनबीचको सम्बन्ध। (५)
- नेतृत्वका शैली र नेपालको सरकारी कार्यालयमा प्रभावकारी नेतृत्वका लागि सुझाव। (१०)
- सुशासन (व्यवस्थापन तथा सञ्चालन) ऐन, २०६४ ले गरेका मुख्य व्यवस्था। (५)
- विपद् जोखिम न्यूनीकरणमा स्थानीय तहको भूमिका। (५)
- सम्पत्ति शुद्धीकरणको अवधारणा र नियन्त्रणका उपाय। (१०)
यी अभ्यासका लागि बनाइएका प्रश्न हुन्। हरेक प्रश्न लेखेपछि पाठ्यक्रमको सम्बन्धित उप-एकाइसँग दाँजेर हेर्नुहोस् कि उत्तरले उप-एकाइका सबै शब्द (जस्तै "अर्थ, आवश्यकता र सीमा") समेटेको छ कि छैन। प्रश्नमा सोधिएका सबै भागको छुट्टै शीर्षक बनाउँदा परीक्षकले छिटो अङ्क दिन्छन्।
समय कसरी बाँड्ने?
१५० मिनेटमा १७ प्रश्न: ५ अङ्कका १४ प्रश्नमा करिब ७ मिनेट र १० अङ्कका ३ प्रश्नमा करिब १५ मिनेट दिँदा ५ मिनेट जाँच्न बाँकी रहन्छ। हरेक खण्डको उत्तरपुस्तिका छुट्टै हुने भएकाले एउटा खण्ड सकेर मात्र अर्कोमा जानुहोस्। सुरुमा सबै प्रश्न एकपटक पढेर सजिलो प्रश्न छान्नुहोस्।
निष्कर्ष
Nasu third paper को तयारी सेवा-समूह छानेपछि मात्र सुरु हुन्छ। आफ्नो समूहको पाठ्यक्रम, खण्डको भार र द्वितीय पत्रसँग मिल्ने विषय पहिचान गरेर योजना बनाउँदा यो पत्र मूल परीक्षाको बलियो आधार बन्छ। पूरा तयारीको बाटो नायब सुब्बा तयारी पृष्ठमा छ।
Summary in English
A guide to Nayab Subba Paper III (service-group subject), the only written paper that differs by group: general administration and parliament, accounts and audit, revenue, justice, and foreign affairs (taught and examined in English). It sets out each group's sections and marks from the PSC syllabus, details the general administration paper (office operation, administration and management, legal provisions), and gives advice on choosing groups and a study plan.
धेरै सोधिने प्रश्न
नासु तृतीय पत्र सबैको एउटै हुन्छ?
हुँदैन। प्रथम र द्वितीय पत्र सबै सेवा-समूहको एउटै हुन्छन्, तर तृतीय पत्र सेवा-समूहअनुसार फरक हुन्छ: सामान्य प्रशासन र संसद, लेखा र लेखापरीक्षण, राजस्व, न्याय (न्याय, कानुन र सरकारी वकील) र परराष्ट्र।
सामान्य प्रशासनको तृतीय पत्रमा कति अङ्कका खण्ड छन्?
खण्ड A कार्यालय सञ्चालन र संगठनात्मक व्यवहार ३५, खण्ड B प्रशासन तथा व्यवस्थापन ३५ र खण्ड C सार्वजनिक सेवा व्यवस्थापनसम्बन्धी कानुनी व्यवस्था ३० अङ्क। A र B मा ५ × ५ र १ × १०, C मा ४ × ५ र १ × १०।
परराष्ट्र सेवाको तृतीय पत्र कुन भाषामा हुन्छ?
पाठ्यक्रमअनुसार परराष्ट्र सेवाको तृतीय पत्र (अंग्रेजी भाषा र कूटनीतिक विषय) को माध्यम भाषा अंग्रेजी मात्र हुन्छ।
स्रोत
- नायब सुब्बा वा सो सरह पाठ्यक्रम: तृतीय पत्र (सेवा समूह सम्बन्धी), लोक सेवा आयोग (2024-07-25)
- नायब सुब्बा वा सो सरह पाठ्यक्रम: परीक्षा योजना, लोक सेवा आयोग (2024-07-25)
यो विषय पढ्न
नायब सुब्बा तृतीय पत्र: सामान्य प्रशासन र संसद सेवा
नासु तृतीय पत्र सामान्य प्रशासन (१०० अङ्क) — कार्यालय सञ्चालन, व्यवस्थापन र प्रशासनिक कानुन।
नायब सुब्बा लिखित परीक्षा प्याक: द्वितीय र तृतीय पत्र
लिखित परीक्षाको २०० अङ्क — द्वितीय र तृतीय पत्र, एउटै प्याकमा।
नायब सुब्बा पूरा तयारी प्याक: सामान्य प्रशासन
नासु स्क्रिनिङ, दोस्रो र तेस्रो पत्र, कम्प्युटर र अन्तर्वार्ता — एक भुक्तानीमा।
Dipa App मा पढ्नुहोस्
कोर्स किन्ने, Live Class हेर्ने र दैनिक अभ्यास गर्ने काम एपबाट हुन्छ। भुक्तानी एपभित्रै eSewa बाट गर्न सकिन्छ।
लेखक
दिपा एकेडेमी सम्पादकीय टोली
दिपा एकेडेमीका लेख यो टोलीले तयार गर्छ र लोक सेवा आयोगका आधिकारिक पाठ्यक्रम, सूचना र कानुनसँग भिडाएर मात्र प्रकाशित गर्छ।
यो पनि पढ्नुहोस्
नासु द्वितीय पत्र: समसामयिक अध्ययन र सार्वजनिक सेवा व्यवस्थापनको तयारी (Nasu Second Paper)
२०८३ कात्तिक २५खरिदार तृतीय पत्र: कार्य ज्ञानका ऐन, लेखा र कानुनको तयारी (Kharidar Third Paper)
२०८३ कात्तिक २५खरिदार द्वितीय पत्र: कार्यालय व्यवस्थापन, संविधान र गणितको तयारी (Kharidar Second Paper)
२०८३ कात्तिक २५