BOST के हो? आधारभूत कार्यालय सीप परीक्षणको पूरा गाइड (BOST Loksewa)
खरिदार प्रथम पत्रको BOST (आधारभूत कार्यालय सीप परीक्षण) का दस किसिमका प्रश्न, हरेकको उदाहरण र छिटो हल गर्ने तरिका, अभ्यासको योजना र परीक्षामा समय मिलाउने रणनीति।
खरिदारको प्रथम पत्रमा ५० प्रश्नमध्ये २० प्रश्न आधारभूत कार्यालय सीप परीक्षण (Basic Office Skills Test, BOST) बाट आउँछन्। यो खण्डले ४० अङ्क बोक्छ, जुन सामान्य ज्ञानका कुनै पनि एकाइभन्दा बढी हो। BOST loksewa को राम्रो कुरा के भने यसको तयारी घोकेर होइन, अभ्यासले हुन्छ; सही तरिका सिके छोटो समयमै अङ्क बढ्छ। यो गाइडमा दसै किसिमका प्रश्नको उदाहरण, हल गर्ने तरिका र अभ्यासको योजना छ।
BOST किन छ?
लोक सेवा आयोगको पाठ्यक्रम अनुसार BOST को उद्देश्य उम्मेदवारले कार्यालयका काम छिटो र सही गर्न सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने जाँच्नु हो: छिटो पढ्ने, अङ्क र अक्षरको शुद्धता जाँच्ने, सूचना तुलना गर्ने, लिखित निर्देशन पालना गर्ने र सामान्य निर्णय लिने। यो कक्षा १० उत्तीर्ण व्यक्तिले उत्तर दिन सक्ने स्तरको हुन्छ र घोक्ने क्षमताभन्दा विश्लेषण क्षमतामा जोड दिन्छ।
BOST loksewa का दस किसिमका प्रश्न
१. रुजु गर्ने (Verification)
दुई सूची वा जोडामा अङ्क, अक्षर वा नाम ठ्याक्कै उस्तै छ कि छैन जाँच्ने प्रश्न।
उदाहरण: तलका मध्ये कुन जोडा उस्तै छ? (क) 4521-7832 / 4521-7823 (ख) KTM-09-B / KTM-09-B (ग) रामकुमार / रामकमार (घ) 98015 / 98051। उत्तर: (ख)।
तरिका: लामो संख्यालाई ३–४ अङ्कका टुक्रामा बाँडेर तुलना गर्नुहोस्; अन्तिम अङ्कबाट उल्टो पढ्दा गल्ती छिटो देखिन्छ।
२. खाली स्थान वा क्रम पूरा गर्ने (Completion)
संख्या, अक्षर वा चित्रको क्रमको नियम पत्ता लगाएर अर्को पद भर्ने।
उदाहरण: ५, १०, २०, ४०, ? उत्तर: ८०, किनकि हरेक पद दोब्बर हुन्छ।
तरिका: पहिले फरक (जोड/घटाउ) हेर्नुहोस्, नमिले अनुपात (गुणा/भाग), त्यसपछि वर्ग-घन वा एकान्तर (alternate) क्रम।
३. वर्गीकरण (Classification)
समूहमा नमिल्ने एउटा छुट्याउने।
उदाहरण: नमिल्ने छान्नुहोस्: आलु, गाजर, मुला, गोलभेडा। उत्तर: गोलभेडा, किनकि बाँकी जमिनमुनि फल्छन्।
तरिका: पहिले स्पष्ट गुण (प्रकार, प्रयोग, ठाउँ) हेर्नुहोस्; संख्यामा जोर-बिजोर, वर्ग, अभाज्य जाँच्नुहोस्।
४. सम्बन्ध परीक्षण (Analogy)
पहिलो जोडाको सम्बन्ध दोस्रो जोडामा मिलाउने।
उदाहरण: पुस्तक : पुस्तकालय :: औषधि : ? उत्तर: फार्मेसी (राखिने ठाउँ)।
तरिका: सम्बन्धलाई एउटा वाक्यमा भन्नुहोस्: "पुस्तक पुस्तकालयमा राखिन्छ"। त्यही वाक्य विकल्पमा लगाउनुहोस्।
५. फाइलिङ अभिरुचि (Filing aptitude)
नाम, संख्या वा मितिलाई वर्णमाला, संख्या वा कालक्रममा मिलाउने। यो कार्यालयको अभिलेख व्यवस्थापनसँग जोडिएको छ।
उदाहरण: यी मितिलाई पुरानोबाट नयाँ क्रममा मिलाउँदा बीचमा कुन पर्छ? २०८३/०७/२५, २०८३/०५/३१, २०८३/०६/२८। उत्तर: २०८३/०६/२८।
तरिका: वर्ष, महिना र गते क्रमैसँग तुलना गर्नुहोस्; नाममा पहिलो अक्षर उस्तै भए दोस्रो अक्षर हेर्नुहोस्।
६. निर्देशन अनुसरण (Following instructions)
लिखित निर्देशन हुबहु पालना गरेर उत्तर दिने।
उदाहरण: "७ लाई ३ ले गुणा गर्दा आउने संख्या २० भन्दा ठूलो भए 'हो', नभए 'होइन' लेख्नुहोस्।" उत्तर: हो (२१)।
तरिका: निर्देशन दुईपटक पढ्नुहोस् र हरेक सर्तमा टिक लगाउँदै जानुहोस्; जल्दबाजीले यहाँ सबैभन्दा धेरै गल्ती हुन्छ।
७. संख्यात्मक चातुर्यता (Numerical reasoning)
सामान्य अंकगणित: प्रतिशत, अनुपात, औसत, नाफा-नोक्सान, समय र काम।
उदाहरण: रु ५०० को १२ प्रतिशत कति? उत्तर: रु ६०।
तरिका: १०%, ५%, १% का मान मनमनै निकाल्ने बानी बसाल्नुहोस्; १२% = १०% + २%।
८. कोडिङ र भिडान (Coding and matching)
अक्षर वा संख्यालाई नियमअनुसार कोडमा बदल्ने वा मिलाउने।
उदाहरण: यदि BOOK लाई CPPL लेखिन्छ भने PEN लाई? उत्तर: QFO (हरेक अक्षर एक अगाडि)।
तरिका: पहिलो दुई अक्षरबाट नियम पत्ता लगाएर बाँकीमा जाँच्नुहोस्; A=1 देखि Z=26 सम्मको स्थान कण्ठ गर्दा छिटो हुन्छ।
९. विश्लेषणात्मक तार्किकता (Analytical reasoning)
दिइएका सूचनाबाट निष्कर्ष निकाल्ने, जस्तै बसाइ वा क्रम मिलाउने।
उदाहरण: A, B र C एउटा लाइनमा छन्। A सबैभन्दा दायाँ छ र B बीचमा छैन। बीचमा को छ? उत्तर: C।
तरिका: सूचनालाई सानो चित्र वा तालिकामा उतार्नुहोस्; पक्का सूचना पहिले राख्नुहोस्।
१०. दिशा र दूरी (Direction and distance)
हिँडाइको विवरणबाट अन्तिम स्थान, दिशा वा दूरी निकाल्ने।
उदाहरण: एक जना पश्चिमतर्फ ४ किमि हिँडे, दायाँ मोडिएर ३ किमि हिँडे। सुरुको ठाउँबाट कति टाढा? उत्तर: ५ किमि (उत्तर-पश्चिम), किनकि ३, ४ र ५ समकोण त्रिभुजका भुजा हुन्।
तरिका: हरेक प्रश्नमा कापीको छेउमा N-E-S-W को सानो चिन्ह कोर्नुहोस्; दायाँ-बायाँ मोड हिँडिरहेको दिशाअनुसार हुन्छ।
BOST अभ्यासको योजना
- हप्ता १: दैनिक दुई किसिम, हरेकका १५ प्रश्न, समय नहेरी। लक्ष्य: तरिका बुझ्ने।
- हप्ता २: दैनिक तीन किसिम, हरेकका २० प्रश्न, प्रश्नपिच्छे एक मिनेटभित्र।
- हप्ता ३: दैनिक मिश्रित २० प्रश्न १५ मिनेटमा। यही परीक्षाको गति हो।
- हप्ता ४: पूरा ५० प्रश्नको मोक टेस्ट, जसमा BOST का २० प्रश्नलाई करिब १५–१८ मिनेट।
अभ्यासका लागि BOST नमुना प्रश्न बाट सुरु गर्नुहोस्। Dipa App को खरिदार BOST कोर्समा धेरै अभ्यास प्रश्न छन् र AI ले तपाईं कमजोर भएका किसिमबाट बढी प्रश्न छान्छ; विस्तारमा AI बाट लोकसेवा तयारी।
परीक्षामा समय कसरी मिलाउने?
रुजु, वर्गीकरण र फाइलिङका प्रश्न सामान्यतया छिटो हुन्छन्; यिनलाई ३०–४० सेकेन्डमा सक्ने लक्ष्य राख्नुहोस्। संख्यात्मक, विश्लेषण र दिशा-दूरीका प्रश्नमा बढी समय लाग्छ। कुनै प्रश्नमा डेढ मिनेटभन्दा बढी अल्झिनुभयो भने चिनो लगाएर अगाडि बढ्नुहोस्। गलत उत्तरमा २० प्रतिशत अङ्क कट्टा हुन्छ, त्यसैले अनुमानमा उत्तर दिनुअघि नेगेटिभ मार्किङ: कति प्रश्न छोड्ने? पढ्नुहोस्।
BOST मा हुने सामान्य गल्ती
- प्रश्न पूरा नपढ्नु: "नमिल्ने" सोधेको ठाउँमा "मिल्ने" छान्ने, वा "बायाँ" लाई "दायाँ" पढ्ने गल्ती धेरै हुन्छ। प्रश्नको मुख्य शब्दमा मनमनै जोड दिनुहोस्।
- एउटा प्रश्नमा अल्झिनु: २० प्रश्नमा एउटैलाई तीन मिनेट दिँदा अरू तीन सजिला प्रश्न छुट्छन्।
- कोडिङमा नियम पूरा नजाँच्नु: पहिलो दुई अक्षरमा मिलेको नियम तेस्रोमा नमिल्न सक्छ; सबै अक्षरमा जाँचेर मात्र उत्तर दिनुहोस्।
- दिशामा मोड उल्टो बुझ्नु: दायाँ-बायाँ मोड हिँडिरहेको दिशाअनुसार हुन्छ, कागजको दायाँ-बायाँअनुसार होइन।
- हिसाब मनमनै गर्दा हतार: संख्यात्मक प्रश्नमा एक लाइनको हिसाब कापीमा लेख्दा गल्ती घट्छ।
समाधानसहित थप अभ्यास
प्रश्न १ (क्रम): २, ३, ५, ८, १२, ? उत्तर: १७। फरक १, २, ३, ४ हुँदै बढेकाले अर्को फरक ५।
प्रश्न २ (वर्गीकरण): नमिल्ने छान्नुहोस्: ११, १३, १७, २१। उत्तर: २१, किनकि बाँकी अभाज्य संख्या हुन् र २१ लाई ३ र ७ ले भाग जान्छ।
प्रश्न ३ (फाइलिङ): फाइल नम्बर ७०४५, ७०५४, ७००५, ७५०० लाई सानोबाट ठूलो क्रममा राख्दा दोस्रो कुन? उत्तर: ७०४५ (क्रम: ७००५, ७०४५, ७०५४, ७५००)।
प्रश्न ४ (संख्यात्मक): एउटा कार्यालयमा ४० कर्मचारी छन्, जसमध्ये ३० प्रतिशत अनुपस्थित छन्। उपस्थित कति? उत्तर: २८ (४० को ३०% = १२ अनुपस्थित)।
प्रश्न ५ (दिशा): उत्तरतर्फ फर्केर उभिएको व्यक्ति दायाँ १८० डिग्री घुम्यो भने कतातर्फ फर्कन्छ? उत्तर: दक्षिण।
यस्ता प्रश्न दैनिक १५–२० वटा समय लिएर गर्दा दुई हप्तामै गति र शुद्धता दुवै बढ्छ।
BOST र खरिदारको काम
BOST मा सोधिने रुजु, फाइलिङ र निर्देशन पालनाका सीप खरिदारले कार्यालयमा दैनिक प्रयोग गर्ने सीप हुन्: दर्ता-चलानी किताब मिलाउने, फाइल क्रमबद्ध राख्ने र परिपत्रको निर्देशन पालना गर्ने। त्यसैले यो खण्डको तयारीले द्वितीय पत्रको कार्यालय व्यवस्थापन बुझ्न पनि मद्दत गर्छ; विस्तारमा खरिदार द्वितीय पत्र।
निष्कर्ष
BOST मा राम्रो अङ्क ल्याउन प्रतिभा होइन, ढाँचा चिन्ने बानी चाहिन्छ। दसै किसिम चिन्नुहोस्, हरेकको तरिका अभ्यास गर्नुहोस्, र परीक्षाको गतिमा समय लिएर टेस्ट दिनुहोस्। प्रथम पत्रको पूरा योजना खरिदार प्रथम पत्र ३० दिने योजना मा, र पाठ्यक्रम खरिदार प्रथम पत्र पाठ्यक्रम मा छ।
Summary in English
A complete guide to BOST (Basic Office Skills Test), the 20-question, 40-mark section of Kharidar Paper I: the ten test types in the PSC syllabus (verification, completion, classification, analogy, filing, following instructions, numerical reasoning, coding and matching, analytical reasoning, direction and distance), a worked example and a speed tip for each, and a practice plan.
धेरै सोधिने प्रश्न
BOST मा कति प्रश्न आउँछन्?
खरिदार प्रथम पत्रको खण्ड (B) मा २० प्रश्न, प्रत्येक २ अङ्क गरी ४० अङ्क। पाठ्यक्रमका दस किसिमका परीक्षणबाट २/२ प्रश्न आउँछन्।
BOST को स्तर कस्तो हुन्छ?
आयोगको पाठ्यक्रमअनुसार BOST कुनै खास विषयमा आधारित हुँदैन; कक्षा १० उत्तीर्ण शिक्षित व्यक्तिले उत्तर दिन सक्ने स्तरको हुन्छ र यसले घोक्ने क्षमताभन्दा विश्लेषण क्षमता जाँच्छ।
BOST र नायब सुब्बाको IQ एउटै हो?
होइन, तर धेरै मिल्छ। नायब सुब्बामा सामान्य बौद्धिक परीक्षण (शाब्दिक, संख्यात्मक, अशाब्दिक) हुन्छ; खरिदारको BOST मा कार्यालयको कामसँग जोडिएका रुजु, फाइलिङ र निर्देशन पालनाजस्ता परीक्षण थपिन्छन्।
स्रोत
- खरिदार वा सो सरह पाठ्यक्रम: आधारभूत कार्यालय सीप परीक्षण, लोक सेवा आयोग (2024-07-25)
यो विषय पढ्न
खरिदार कार्यालय आधारभूत सीप (BOST): प्रथम पत्र
खरिदार BOST (४० अङ्क) — १० प्रकारका प्रश्नको Trick र Timed Drill।
खरिदार प्रथम पत्र प्याक: स्क्रिनिङ पास गर्ने पूरा तयारी
GK + BOST + मोक टेस्ट + Current Affairs — खरिदार स्क्रिनिङका लागि एकै प्याकमा।
खरिदार प्रथम पत्र Test Series (Mock Test)
खरिदार प्रथम पत्रका Old Questions, ५ Full Mock Test र Practice Set — परीक्षाजस्तै Marking।
Dipa App मा पढ्नुहोस्
कोर्स किन्ने, Live Class हेर्ने र दैनिक अभ्यास गर्ने काम एपबाट हुन्छ। भुक्तानी एपभित्रै eSewa बाट गर्न सकिन्छ।
लेखक
दिपा एकेडेमी सम्पादकीय टोली
दिपा एकेडेमीका लेख यो टोलीले तयार गर्छ र लोक सेवा आयोगका आधिकारिक पाठ्यक्रम, सूचना र कानुनसँग भिडाएर मात्र प्रकाशित गर्छ।
यो पनि पढ्नुहोस्
लोकसेवाका लागि नेपालको इतिहास: किराँतकालदेखि गणतन्त्रसम्मका मुख्य घटना (History of Nepal Loksewa)
२०८३ कात्तिक २५लोकसेवाका लागि नेपालको भूगोल: स्थिति, धरातल, नदी, प्रदेश र परीक्षामा सोधिने तथ्य (Geography of Nepal Loksewa)
२०८३ कात्तिक २५लोकसेवाका लागि नेपालको संविधान: भाग, धारा र परीक्षामा सोधिने तथ्य (Constitution of Nepal Loksewa)
२०८३ कात्तिक २५