तयारी रणनीति खरिदार + नासु

लोकसेवामा नेगेटिभ मार्किङ: कहिले अनुमान गर्ने, कहिले छोड्ने? (Negative Marking Loksewa)

लोकसेवा गाइड: लोकसेवामा नेगेटिभ मार्किङ: कहिले अनुमान गर्ने, कहिले छोड्ने? (Negative Marking Loksewa)

खरिदार र नायब सुब्बाको प्रथम पत्रमा हरेक गलत उत्तरमा ०.४ अङ्क कट्छ। नियम, अङ्क निकाल्ने तरिका, अनुमानको गणित (कहिले फाइदा, कहिले जोखिम), परीक्षा हलको रणनीति र उदाहरणसहित तालिका।

खरिदार र नायब सुब्बाको प्रथम पत्रमा ५० बहुवैकल्पिक प्रश्न हुन्छन्, र हरेक गलत उत्तरले अङ्क घटाउँछ। Negative marking loksewa को नियम सरल छ, तर परीक्षा हलमा "उत्तर दिने कि छोड्ने" भन्ने निर्णय धेरैलाई गाह्रो लाग्छ। कोही डरले थाहा भएका प्रश्न पनि छोड्छन्, कोही सबै प्रश्नमा अन्दाज लगाउँछन्। यो लेखमा नियम, अङ्क निकाल्ने तरिका, अनुमानको गणित र परीक्षा हलको व्यावहारिक रणनीति छ।

Negative marking loksewa: आयोगको नियम

लोक सेवा आयोगको खरिदार पाठ्यक्रम र नायब सुब्बा पाठ्यक्रम दुवैमा लेखिएको छ: बहुवैकल्पिक प्रश्नको गलत उत्तर दिएमा प्रत्येक गलत उत्तर बापत २० प्रतिशत अङ्क कट्टा गरिनेछ, तर उत्तर नदिएमा अङ्क दिइने छैन र कट्टा पनि गरिने छैन।

प्रथम पत्रमा हरेक प्रश्न २ अङ्कको हुन्छ, त्यसैले:

  • सही उत्तर: +२ अङ्क
  • गलत उत्तर: −०.४ अङ्क
  • उत्तर नदिएको: ०

पाठ्यक्रमअनुसार बहुवैकल्पिक परीक्षामा क्याल्कुलेटर प्रयोग गर्न पाइँदैन, र प्रथम पत्रको पास अङ्क ४५ हो। यो पत्र छनोट परीक्षा मात्र हो; यसको अङ्क मूल परीक्षामा जोडिँदैन, तर यही पास नगरी लिखितमा पुगिँदैन।

अङ्क कसरी निकाल्ने?

सूत्र: अङ्क = सही उत्तर × २ − गलत उत्तर × ०.४

५० प्रश्नको अङ्क: उदाहरणप्रथम पत्रका ५० प्रश्नमा सही, गलत र छोडेका प्रश्नअनुसार अङ्क (सही × २ − गलत × ०.४; नियमको स्रोत: लोक सेवा आयोगको पाठ्यक्रम)सहीगलतछोडेकोअङ्क४०१००७६३८४८७४.४३०१५५५४२५५२०४८२४६२०४५.६
प्रथम पत्रका ५० प्रश्नमा सही, गलत र छोडेका प्रश्नअनुसार अङ्क (सही × २ − गलत × ०.४; नियमको स्रोत: लोक सेवा आयोगको पाठ्यक्रम) पूरा आकारमा हेर्नुहोस्

तालिकाका अन्तिम दुई पङ्क्ति ध्यान दिएर हेर्नुहोस्। २५ सही र ५ गलत हुँदा ४८ अङ्क आउँछ। तर २४ सही र ६ गलत हुँदा ४५.६ मात्र, पास अङ्कको एकदमै नजिक। एउटा प्रश्न सहीबाट गलतमा जाँदा २.४ अङ्कको फरक पर्छ, किनकि सहीको २ अङ्क पनि जान्छ र ०.४ कट्छ पनि।

यो सूत्र आफैँ हरेक मोक टेस्टपछि लगाउनुहोस्, वा नेगेटिभ मार्किङ क्याल्कुलेटर मा सही, गलत र छोडेका प्रश्न राखेर हेर्नुहोस्।

अनुमानको गणित

अनुमानको औसत फाइदा२ अङ्कको प्रश्नमा गलत उत्तरमा ०.४ कट्दा अनुमानको औसत (अपेक्षित) अङ्क; बाँकी विकल्प बराबर सम्भावनाका मानिएका (नियम: लोक सेवा आयोगको पाठ्यक्रम; गणना: दिपा एकेडेमी)४ विकल्पमा अन्दाज०.२ अङ्क१ विकल्प हटाएर०.४ अङ्क२ विकल्प हटाएर०.८ अङ्कपक्का थाहा२ अङ्कप्रतिप्रश्न औसत अङ्क
२ अङ्कको प्रश्नमा गलत उत्तरमा ०.४ कट्दा अनुमानको औसत (अपेक्षित) अङ्क; बाँकी विकल्प बराबर सम्भावनाका मानिएका (नियम: लोक सेवा आयोगको पाठ्यक्रम; गणना: दिपा एकेडेमी) पूरा आकारमा हेर्नुहोस्

मानौँ कुनै प्रश्नको उत्तर तपाईंलाई पटक्कै थाहा छैन र चारै विकल्प उत्तिकै सम्भव लाग्छन्। अन्दाजमा उत्तर दिँदा सही हुने सम्भावना ४ मा १ हो। औसतमा (अपेक्षित मान):

  • चार विकल्प बाँकी: (१/४ × २) − (३/४ × ०.४) = ०.५ − ०.३ = +०.२ अङ्क
  • एउटा विकल्प पक्का हटाएर, तीन बाँकी: (१/३ × २) − (२/३ × ०.४) ≈ ०.६७ − ०.२७ = +०.४ अङ्क
  • दुई विकल्प हटाएर, दुई बाँकी: (१/२ × २) − (१/२ × ०.४) = १ − ०.२ = +०.८ अङ्क

अनुमानमा फाइदा र नोक्सान बराबर हुने बिन्दु: सही हुने सम्भावना p भए २p − ०.४(१ − p) = ० बाट p = १/६, अर्थात् करिब १७ प्रतिशत। सही हुने सम्भावना ६ मा १ भन्दा बढी भए अनुमानले औसतमा अङ्क बढाउँछ।

त्यसो भए सबै प्रश्नमा अन्दाज गर्ने?

होइन, तीन कारणले:

  1. भ्रममा पार्ने विकल्प: आयोगका धेरै प्रश्नमा दुई विकल्प उस्तै देखिन्छन्। विषय नजान्दा तपाईं प्रायः "आकर्षक" गलत विकल्पतिर तानिनुहुन्छ, त्यसैले वास्तविक सम्भावना ४ मा १ भन्दा कम हुन सक्छ।
  2. औसत र एउटै परीक्षा फरक कुरा: +०.२ औसत हो, धेरै परीक्षाको। एउटै परीक्षामा १० वटा पूरै अन्दाजमा ७–८ वटा गलत पर्न सक्छन्, जसले ३ अङ्कसम्म घटाउँछ।
  3. समय: अन्दाजका प्रश्नमा अल्झिँदा जानेका प्रश्नको समय जान्छ।

व्यावहारिक नियम: कम्तीमा एउटा विकल्प पक्का हटाउन सकेपछि मात्र अनुमान गर्नुहोस्। दुई विकल्प हटाउन सके उत्तर दिनैपर्छ; छोड्नु अङ्क गुमाउनु हो।

परीक्षा हलको तीन चरणको रणनीति

पहिलो चरण: पक्का थाहा भएका

सुरुदेखि अन्त्यसम्म जानुहोस् र पक्का थाहा भएका प्रश्न मात्र उत्तर दिनुहोस्। अल्झिने प्रश्नमा प्रश्नपत्रमा चिनो (जस्तै "?" वा "×") लगाएर अघि बढ्नुहोस्। यो चरणमा प्रायः ६०–७० प्रतिशत प्रश्न सकिन्छन्।

दोस्रो चरण: हटाउन सकिने

चिनो लगाएका प्रश्नमा फर्कनुहोस्। गलत विकल्प एक-एक गरी काट्नुहोस्। दुई विकल्पसम्म झार्न सकेका प्रश्नमा उत्तर दिनुहोस्; तीन विकल्प बाँकी भएकामा आफ्नो ज्ञानको आधार छ भने मात्र।

तेस्रो चरण: बाँकी समय

पूरै अन्जान प्रश्न छोड्नुहोस्। बाँकी समयमा उत्तरपत्रमा गोलो भरेको ठाउँ प्रश्न नम्बरसँग मिलेको छ कि छैन जाँच्नुहोस्; एउटा लाइन तल-माथि हुँदा धेरै उत्तर एकैपटक गलत हुन्छन्।

BOST र IQ मा फरक कुरा

GK का प्रश्न "थाहा छ वा छैन" खालका हुन्छन्, तर खरिदारको BOST र नासुको IQ मा हिसाब गरेर उत्तर निकालिन्छ। यहाँ समस्या "थाहा नहुनु" भन्दा "हतारमा गल्ती" हो। हिसाबको उत्तर विकल्पमा मिल्यो भने पनि एकपटक उल्टो जाँच्नुहोस्; जस्तै प्रतिशतको उत्तरलाई मूल संख्यामा फर्काएर हेर्नुहोस्। हिसाबको उत्तर कुनै विकल्पमा मिलेन भने अन्दाज नगरी फेरि हिसाब गर्नुहोस् वा छोड्नुहोस्। BOST को विस्तार BOST गाइड र IQ को IQ गाइड मा छ।

मोक टेस्टमा आफ्नो "अनुमान दर" नाप्नुहोस्

हरेक मोक टेस्टमा अनुमान गरेका प्रश्नमा छुट्टै चिनो लगाउनुहोस्। टेस्टपछि गन्नुहोस्: अनुमान गरेकामध्ये कति सही भए? दुई-तीन टेस्टमा तपाईंको अनुमान ५० प्रतिशतभन्दा बढी सही भइरहेको छ भने तपाईंको "आधा थाहा" ज्ञान भरपर्दो छ; २५ प्रतिशतभन्दा कम भए अनुमान घटाउनुहोस्। यो तथ्यले परीक्षा हलमा कति जोखिम लिने भन्ने निर्णय आफ्नै अनुभवमा आधारित बनाउँछ।

Dipa App मा प्रथम पत्रको पूरा Test Series र तोकिएको समयमा हुने Live Mock Test छन्, र AI एनालिटिक्सले टेस्टको इतिहासका आधारमा बलिया र कमजोर विषय देखाउँछ; विस्तारमा AI बाट लोकसेवा तयारी।

धेरैले गर्ने गल्ती

  • डरले जानेका प्रश्न पनि छोड्नु: ८० प्रतिशत पक्का भएको उत्तर छोड्दा औसतमा १.५ अङ्कभन्दा बढी गुम्छ।
  • अन्तिम पाँच मिनेटमा सबै खाली प्रश्नमा अन्दाज: हतारमा गोलो भर्दा जानेका उत्तरमा पनि गल्ती हुन्छ।
  • उत्तरपत्रमा गोलो मिलाउन बिर्सनु: प्रश्न १५ को उत्तर १६ मा भर्दा पछिका सबै उत्तर सर्छन्।
  • पास अङ्कलाई लक्ष्य बनाउनु: ४५ पास अङ्क हो, छनोट हुने अङ्क होइन; प्रतिस्पर्धाले कट-अफ माथि लैजान सक्छ।

पास अङ्क र छनोटबीचको फरक

प्रथम पत्रमा ४५ ल्याउनु पास हुनु हो, तर लिखित परीक्षाका लागि छनोट हुनु प्रतिस्पर्धामा भर पर्छ। आयोगका पछिल्ला नतिजाले यो फरक देखाउँछन्। आ.व. २०८३/८४ को नायब सुब्बा स्तरको प्रारम्भिक परीक्षामा ६९,८०३ जना सहभागीमध्ये १८,२१६ जना (करिब २६ प्रतिशत) र खरिदार स्तरको परीक्षामा ७४,४७३ मध्ये २६,०६३ जना (करिब ३५ प्रतिशत) मूल परीक्षाका लागि छनोट भए। विवरण नासु प्रारम्भिक परीक्षाको नतिजा र खरिदार प्रारम्भिक परीक्षाको नतिजा मा छ।

यसको अर्थ हो, हरेक अङ्कले फरक पार्छ। लापरबाहीमा गरेका चार गलत उत्तरले १.६ अङ्क घटाउँछन्, र प्रतिस्पर्धामा त्यति अङ्कले सयौँ उम्मेदवारको फरक पार्न सक्छ।

तीन मोक टेस्टको उदाहरण

मानौँ एक विद्यार्थीले तीन हप्तामा तीन मोक टेस्ट दिए:

टेस्ट सही गलत छोडेको अङ्क
पहिलो 32 14 4 58.4
दोस्रो 33 8 9 62.8
तेस्रो 36 7 7 69.2

दोस्रो टेस्टमा सही उत्तर एउटा मात्र बढ्यो, तर अङ्क ४.४ ले बढ्यो, किनकि अन्दाज घटाएर गलत उत्तर १४ बाट ८ मा झरे। तेस्रोमा दोहोर्‍याइले सही उत्तर पनि बढे। यही दुई कुरा, गलत घटाउने र सही बढाउने, प्रथम पत्रको रणनीति हो।

निष्कर्ष

नेगेटिभ मार्किङ डराउने कुरा होइन, हिसाब गर्ने कुरा हो। गलत उत्तरमा ०.४ कट्छ, खाली छोडेमा केही कट्दैन, र दुई विकल्प हटाउन सके उत्तर दिनु फाइदाजनक हुन्छ। तीन चरणमा प्रश्न हल गर्ने र मोक टेस्टमा आफ्नो अनुमान दर नाप्ने बानीले प्रथम पत्रमा सुरक्षित र बढी अङ्क दिन्छ। पूरा परीक्षाको ढाँचा खरिदार परीक्षा ढाँचा र नायब सुब्बा परीक्षा ढाँचा मा छ।

Summary in English

How negative marking works in Loksewa Paper I for Kharidar and Nayab Subba: each question carries 2 marks and every wrong answer loses 20 percent of that, 0.4 marks, while a blank costs nothing. The post shows how to calculate a score, the expected value of guessing with four, three or two options left (break-even at a one-in-six chance), why trap options change the maths, and a three-pass method for the exam hall.

धेरै सोधिने प्रश्न

लोकसेवामा गलत उत्तरमा कति अङ्क कट्छ?

बहुवैकल्पिक प्रश्नको हरेक गलत उत्तरमा त्यस प्रश्नको २० प्रतिशत अङ्क कट्छ। खरिदार र नासुको प्रथम पत्रमा हरेक प्रश्न २ अङ्कको भएकाले एउटा गलत उत्तरमा ०.४ अङ्क कट्छ।

उत्तर नदिएको प्रश्नमा अङ्क कट्छ?

कट्दैन। पाठ्यक्रमअनुसार उत्तर नदिएमा त्यस बापत अङ्क दिइँदैन र कट्टा पनि गरिँदैन।

अनुमान गर्नु फाइदाजनक हुन्छ?

गणितीय रूपमा सही हुने सम्भावना ६ मा १ (करिब १७ प्रतिशत) भन्दा बढी भए अनुमानले औसतमा अङ्क बढाउँछ। तर भ्रममा पार्ने विकल्प भएका प्रश्नमा वास्तविक सम्भावना कम हुन सक्छ, त्यसैले कम्तीमा एउटा विकल्प पक्का हटाउन सकेपछि मात्र अनुमान गर्नु सुरक्षित हुन्छ।

स्रोत

यो विषय पढ्न

Dipa App मा पढ्नुहोस्

कोर्स किन्ने, Live Class हेर्ने र दैनिक अभ्यास गर्ने काम एपबाट हुन्छ। भुक्तानी एपभित्रै eSewa बाट गर्न सकिन्छ।

लेखक

दिपा एकेडेमी सम्पादकीय टोली

दिपा एकेडेमीका लेख यो टोलीले तयार गर्छ र लोक सेवा आयोगका आधिकारिक पाठ्यक्रम, सूचना र कानुनसँग भिडाएर मात्र प्रकाशित गर्छ।

यो पनि पढ्नुहोस्